Wycena i ujawnianie kategorii ekonomicznych w rachunkowości - wybrane zagadnienia / pod red. Haliny Rechul

Abstract

WSTĘP: Rachunkowość od początku swojego istnienia pełniła wiele istotnych funkcji. Aktualnie to rosnące potrzeby informacyjne stanowią o dynamicznym rozwoju rachunkowości. Rachunkowość − jako swoisty język biznesu − staje się narzędziem łączącym jednostkę gospodarczą z jej otoczeniem. Generowane przez system rachunkowości dane wykorzystywane są przez szeroki krąg odbiorców. Obecnie uznaje się, że funkcja informacyjna rachunkowości, która kiedyś utożsamiana była z potrzebami wewnętrznymi jednostki, uległa zmianie. Bezspornie kluczowe są informacje przekazywane na zewnątrz w postaci sprawozdań finansowych. Z systemu sprawozdawczości finansowej korzystają głównie akcjonariusze, dla których informacja o sytuacji finansowej i majątkowej przekłada się na informacje o możliwej dywidendzie oraz zwiększeniu (lub zmniejszeniu) wartości posiadanych udziałów. Na podstawie danych finansowych potencjalni inwestorzy podejmują decyzje o zakupie akcji jednostki. Banki i kredytodawcy na podstawie danych finansowych oceniają możliwości jednostki dotyczące spłat kredytów lub pożyczek. Dane prezentowane w sprawozdaniu finansowym muszą być więc wiarygodne i rzetelne. Muszą ujawniać prawdziwą ekonomicznie i finansowo sytuację jednostki. Nadrzędnym celem rachunkowości jest prezentowanie faktycznego, zgodnego z rzeczywistością, przebiegu operacji gospodarczych i ukazywanie informacji o sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowym jednostki. Odbywa się to poprzez proces pomiaru kategorii ekonomicznych nazywany wyceną. Pomiar kategorii ekonomicznych w systemie rachunkowości to jedno z kluczowych zadań stawianych współczesnej rachunkowości. Problematyka wyceny stanowi jeden z głównych elementów polityki rachunkowości, którą każda jednostka prowadząca księgi rachunkowe musi posiadać. Jednostki mogą stosować różne metody wyceny, takie jak m.in. koszt historyczny, wartość godziwa czy metody zamortyzowanego kosztu. Wybór metody wpływa na wartość bilansową aktywów i pasywów, co może również oddziaływać na wynik finansowy jednostki. Celem niniejszej monografii jest zaprezentowanie, w sposób usystematyzowany, zasad wyceny wybranych pozycji aktywów i pasywów, jako kluczowego aspektu polityki rachunkowości. Zakres tematyczny został rozwinięty w siedmiu głównych rozdziałach publikacji. W rozdziale pierwszym zwrócono w szczególności uwagę na pojęcie i istotę wyceny w rachunkowości, przede wszystkim w ujęciu regulacji prawnych, jak też zaprezentowano koncepcje, parametry oraz modele wyceny aktywów i pasywów. Rozdział drugi poświęcono problematyce środków trwałych − omówiono ich istotę, zasady amortyzowania oraz ujęcie w sprawozdaniu finansowym. Dokonano także pogłębionej analizy zasad ujmowania, wyceny i ujawniania środków trwałych w świetle regulacji krajowych oraz międzynarodowych. W rozdziale trzecim monografii poruszono problematykę inwestycji zarówno finansowych, jak i niefinansowych. Zaprezentowano zasady ich klasyfikowania, jak również różnice w ujęciu długo- i krótkoterminowych inwestycji finansowych oraz nieruchomości inwestycyjnych. W rozdziale czwartym zaprezentowano istotę oraz znaczenie materiałów dla prowadzonej działalności gospodarczej, jak też zasady ustalania wartości początkowej materiałów i możliwe do stosowania sposoby wyceny ich rozchodu. Rozdział piąty poświęcono problematyce wyceny obrotu towarowego. Ukazano w nim m.in. zasady ustalania i kalkulacji marży handlowej, ewidencji księgowej towarów w handlu hurtowy oraz detalicznym. W rozdziale szóstym ukazano kwestię tworzenia rezerw jako ważny element polityki rachunkowości, która określa kryteria tworzenia rezerw i zasady ich prezentacji w sprawozdaniu finansowym. Tworzenie i prezentowanie rezerw pozwala jednostce na lepsze zarządzanie ryzykiem finansowym oraz przygotowanie się do poniesienia przyszłych zobowiązań. W rozdziale siódmym przedstawiono rozważania dotyczące wpływu wyceny na wynik finansowy, zwłaszcza w aspekcie strategii wykorzystywanych do kształtowania wyniku finansowego. Niniejsza publikacja ma charakter uniwersalny, jeśli chodzi o prezentację zasad wyceny kategorii ekonomicznych, które mogą budzić zainteresowanie ze względu na ich charakter, znaczenie dla jednostki, jak również stopień skomplikowania sposobu dokonywania wyceny. Monografia przeznaczona jest głównie dla studentów kierunków ekonomicznych, ale może być też wykorzystana przez każdego, kto zainteresowany jest problematyką pomiaru kategorii ekonomicznych w systemie rachunkowości.