http://195.117.226.27:8080/xmlui/handle/123456789/82 2026-05-20T02:49:09Z http://195.117.226.27:8080/xmlui/handle/123456789/903 Neophilologica Sandeciensia 16 Giza, Jarosław; Pazdan, Rachela; Rogowski, Robert; Ziętala, Grzegorz Adam Ze wstępu: Neophilologica Sandeciensia, wydawana od 2006 roku, dotyczy zagadnień z zakresu szeroko pojętej filologii. Jej założeniem jest prezentacja dorobku naukowo- -dydaktycznego pracowników i absolwentów Instytutu Języków Obcych Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu, a od 1 października 2022 roku Wydziału Nauk Humanistycznych Akademii Nauk Stosowanych w Nowym Sączu, jak też dokonań badaczy związanych z innymi ośrodkami akademickimi w kraju i za granicą. Monografia zawiera rozdziały odnoszące się do rozmaitych dziedzin neofilologii, w ten sposób sygnalizując szeroki wachlarz zainteresowań jej autorów i jednocześnie kierując się ku jak najszerszej grupie odbiorców. Niniejsza edycja składa się z siedmiu rozdziałów pracowników naukowych i jednego studenckiego. 2024-01-01T00:00:00Z http://195.117.226.27:8080/xmlui/handle/123456789/902 Two Rebels, One Genre: The Swedish Lisbeth Salander and the American Vanessa “Michael” Munroe as Powerful Heroines in Crime Fiction Giza, Jarosław Rozdział pt. “Two Rebels, One Genre: The Swedish Lisbeth Salander and the American Vanessa “Michael” Munroe as Powerful Heroines in Crime Fiction” analizuje podobieństwa między dwiema ikonicznymi bohaterkami – Lisbeth Salander z trylogii Millennium Stiega Larssona i Vanessą „Michael” Munroe z serii The Informationist autorstwa Taylor Stevens. Umieszczając je w szerszym kontekście globalnej literatury kryminalnej, autor podkreśla, że obie postacie zarówno ucieleśniają, jak i podważają tradycje skandynawskiego noir oraz amerykańskiego hard-boiled detective fiction. Literatura kryminalna zostaje ukazana jako gatunek transnarodowy, kształtowany przez wzajemne oddziaływania kulturowe. Skandynawskie narracje, takie jak powieści Larssona, zdobyły światową sławę dzięki zjawisku „Nordic Noir”, podczas gdy amerykański noir pozostaje tradycją fundamentalną, charakteryzującą się moralną dwuznacznością, korupcją i psychologiczną złożonością. Zarówno Salander, jak też Munroe wpisują się w te wzorce, a zarazem je poszerzają, ukazując, w jaki sposób literatura kryminalna podejmuje globalne tematy przemocy, traumy i przetrwania w lokalnych kontekstach. Odwołując się do teorii psychologii indywidualnej Alfreda Adlera, rozdział interpretuje traumatyczne doświadczenia bohaterek – molestowanie seksualne, zaniedbania instytucjonalne i zdrady – jako katalizatory odporności i rozwoju psychicznego. Obie kobiety odrzucają rolę ofiary, przekształcając cierpienie w wyjątkowe zdolności śledcze, analityczne i bojowe. Ich outsiderstwo i sprzeciw wobec struktur patriarchalnych wpisują je w tradycję noir, jednocześnie redefiniując kobiecą podmiotowość w gatunku. Analiza podkreśla również performatywną rolę wyglądu – zarówno Salander, jak i Munroe wykorzystują ubiór oraz kreację tożsamości jako narzędzia przetrwania i buntu. Istotnym elementem ich historii są także ambiwalentne relacje z mężczyznami – Mikaelem Blomkvistem w przypadku Salander oraz Francisco Beyardem w przypadku Munroe. Związki te, oparte na szacunku, a nie zależności, pozwalają bohaterkom na chwilowe przełamanie emocjonalnej izolacji, nie prowadząc jednak do definitywnego przezwyciężenia traumy. Autor rozdziału dowodzi, że Salander i Munroe ucieleśniają wizerunek złożonych, moralnie niejednoznacznych buntowniczek we współczesnej literaturze kryminalnej. Reprezentują one zdolność gatunku do podejmowania kwestii płci, władzy i przemocy, a ich transnarodowy rezonans czyni z nich trwałe ikony odporności oraz emancypacji w literaturze XXI wieku.; The chapter Two Rebels, One Genre: The Swedish Lisbeth Salander and the American Vanessa “Michael” Munroe as Powerful Heroines in Crime Fiction examines the parallels between two iconic female protagonists−Stieg Larsson’s Lisbeth Salander from the Millennium trilogy and Taylor Stevens’s Vanessa “Michael” Munroe from the Informationist series. Set within the broader context of global crime fiction, the study highlights how these figures embody and simultaneously challenge the traditions of Scandinavian crime fiction and American hard-boiled detective fiction. Crime fiction is presented as a transnational genre shaped by mutual cultural exchange. While Scandinavian narratives like Larsson’s have gained global acclaim through the “Nordic Noir” phenomenon, American crime fiction remains foundational, characterized by moral ambiguity, corruption, and psychological complexity. Both Salander and Munroe reflect these traditions but also expand them, illustrating how crime fiction engages with global themes of violence, trauma, and survival in localized contexts. Drawing on Alfred Adler’s theory of individual psychology, the chapter interprets the heroines’ traumatic pasts−sexual abuse, institutional neglect, and betrayal−as catalysts for resilience and psychological growth. Both women reject victimhood, channelling trauma into exceptional investigative, analytical, and combat skills. Their outsider identities and resistance to patriarchal structures align them with crime fiction traditions while redefining female subjectivity in the genre. The analysis also emphasizes the performative role of appearance, as both characters use clothing as tools of survival and defiance. Importantly, their narratives reveal ambivalent relationships with men, particularly Mikael Blomkvist for Salander and Francisco Beyard for Munroe. These partnerships, rooted in respect rather than dependence, allow moments of emotional vulnerability without resolving their trauma in simplistic romantic arcs. Ultimately, the chapter argues that Salander and Munroe exemplify the rise of complex, morally ambiguous female rebels in contemporary global crime fiction. They embody the genre’s capacity to interrogate gender, power, and violence, while their transnational resonance positions them as enduring icons of resilience and empowerment in twenty-first-century literature. 2025-01-01T00:00:00Z http://195.117.226.27:8080/xmlui/handle/123456789/876 Traces of Gothic Fiction in Scandinavian Crime Fiction: A Study of Jo Nesbø’s Oslo Trilogy Giza, Jarosław Introduction: This assertion prompted a critical reflection on whether the reverse may also hold true: Can crime narratives be shaped by Gothic aesthetics, and to what extent can crime fiction incorporate Gothic conventions, motifs, and tropes? To explore this hypothesis, I intend to examine the extent to which Gothic tradition can be identified within Scandinavian crime novels of Jo Nesbø, often acclaimed as “Norway’s most popular crime author today” (Brunsdale, 2016, p. 243) and “today’s king of Nordic crime writing” (p. 330). My analysis is going to focus on the Oslo Trilogy – The Redbreast, Nemesis, and The Devil’s Star – and set forth to uncover, most probably, a marked presence of Gothic features throughout these three crime novels. This is motivated by the concept of a dynamic intertextual “mobility of genre”, which, as Jesper Gulddal and Stewart King observe in The Routledge Companion to Crime Fiction, emphasizes “the experimental and transgressive aspects of crime fiction and, in particular, locates the dynamism of the genre in a constant tension between the affirmation and negation of genre norms” (2020, p. 17). This understanding of an intertextual symbiosis between Gothic and crime fiction is further reinforced by Spooner’s inquiry in Contemporary Gothic: “In what other ways can the contemporary Gothic revival be said to relate to those of the eighteenth and nineteenth centuries?” 2025-01-01T00:00:00Z http://195.117.226.27:8080/xmlui/handle/123456789/870 "Z-Kultura", czyli kultura rosyjska w służbie Kremla, i czy warto jej uczyć? Ziętala, Grzegorz Po agresji Rosji na Ukrainę pojawia się dylemat nauczycieli języka rosyj- skiego – czy warto dalej uczyć tego języka i kultury? Czego i jak uczyć? Jakie materiały dobierać? A może wzorem wielu teatrów, oper światowych za- przestać zaznajamiania z dorobkiem kultury rosyjskiej? Czy uczyć kultury sprzed wojny, tej klasycznej, wielkiej, czy może wprowadzać również ele- menty tej kultury, która stanęła po stronie agresora, oczywiście wyjaśnia- jąc jej charakter propagandowy i do czego może służyć manipulowanie świadomością społeczeństwa? 2025-01-01T00:00:00Z