Przedsiębiorczość, edukacja i samorządność jako filary potencjału startupowego subregionu sądeckiego

Abstract

WSTĘP: Współczesna gospodarka podlega dynamicznym procesom transformacji, których istotnym wyróżnikiem jest rosnące znaczenie innowacji, kreatywności oraz przedsiębiorczości. W warunkach coraz większej globalnej konkurencji i postępującej cyfryzacji, zdolność do generowania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań staje się jednym z kluczowych czynników przewagi konkurencyjnej, w skali zarówno makro-, jak też mikroregionalnej. W tym kontekście szczególną rolę odgrywają startupy – specyficzne formy działalności gospodarczej, cechujące się wysokim poziomem innowacyjności, elastycznością organizacyjną i potencjałem szybkiego wzrostu. Jednocześnie to właśnie młode pokolenie – uczniowie, studenci, absolwenci szkół wyższych – stanowi naturalny nośnik potencjału startupowego. Zdolność regionu do stworzenia dla nich sprzyjającego środowiska, które pozwoli nie tylko rozwijać kompetencje i pomysły biznesowe, ale też realizować je na miejscu, staje się kluczowym wyzwaniem polityki regionalnej. Coraz częściej bowiem obserwujemy zjawisko migracji młodych, przedsiębiorczych ludzi do dużych ośrodków metropolitalnych lub za granicę – w poszukiwaniu lepszych warunków dla rozwoju własnych przedsięwzięć. Subregion sądecki, który od lat odznacza się wysokim poziomem aktywności gospodarczej i silnymi tradycjami przedsiębiorczości, nie jest wolny od tego problemu. Potencjał tkwiący w lokalnych środowiskach edukacyjnych i młodych ludziach jest znaczący, jednak wciąż zbyt rzadko przekłada się na powstawanie innowacyjnych firm w regionie. Wiele startupów powstaje poza Sądecczyzną lub też – jeśli rodzą się tutaj – stosunkowo szybko przenoszą swoją działalność do większych centrów gospodarczych, dysponujących bardziej rozwiniętym ekosystemem wsparcia. Niniejsza monografia powstała w odpowiedzi na potrzebę głębszego zrozumienia tego zjawiska oraz poszukiwania dróg i rozwiązań, które mogą sprzyjać zatrzymywaniu i przyciąganiu młodych, przedsiębiorczych ludzi w regionie. Chodziło nie tylko o analizę teoretycznych uwarunkowań funkcjonowania startupów, ale szczególnie o zbadanie, jakie działania i mechanizmy – na poziomie samorządowym, edukacyjnym, a także gospodarczym – mogą uczynić Sądecczyznę regionem, w którym młodzi ludzie chcą i mogą realizować swoje marzenia o innowacyjnym biznesie. Ważnym założeniem naszych badań i analiz było przekonanie, że skuteczny rozwój ekosystemu startupowego w regionie nie może być dziełem przypadku ani działań rozproszonych. Wymaga on świadomego i skoordynowanego partnerstwa trzech kluczowych środowisk: edukacji, która kształtuje postawy przedsiębiorcze i innowacyjne, a także przygotowuje młodych ludzi do funkcjonowania w gospodarce opartej na wiedzy; samorządu terytorialnego, który tworzy ramy instytucjonalne i warunki sprzyjające rozwojowi przedsiębiorczości na poziomie lokalnym oraz regionalnym; biznesu, który oferuje praktyczne wsparcie, sieci kontaktów i możliwości wdrożenia innowacyjnych pomysłów. Tylko w takim modelu – opartym na partnerstwie edukacja-samorząd-biznes – możliwe jest stworzenie spójnego i zrównoważonego ekosystemu, który nie tylko pozwoli zatrzymać w regionie młodych ludzi, ale także będzie dla nich atrakcyjnym środowiskiem do rozwijania innowacyjnych przedsięwzięć. W tym kontekście warto podkreślić, że cele te są w pełni zgodne z priorytetami polityki Unii Europejskiej, w szczególności w ramach polityki spójności i strategii Europejskiego Obszaru Innowacji. Takie dokumenty jak Nowa Agenda Innowacji dla Europy (New European Innovation Agenda) czy Programy Operacyjne w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) wyraźnie wskazują na konieczność wzmacniania regionalnych ekosystemów innowacji, a także rozwijania kompetencji oraz przedsiębiorczości wśród młodych ludzi jako warunku trwałego i zrównoważonego rozwoju. W tym ujęciu regiony stają się zarówno przestrzenią implementacji polityk unijnych, jak też aktywnym podmiotem kreującym własne, unikatowe przewagi konkurencyjne, opierające się na kapitale ludzkim, a także innowacyjności. Szczególnego znaczenia nabiera tu też zasada inteligentnej specjalizacji (smart specialisation), która zakłada, że każde terytorium powinno rozwijać te dziedziny gospodarki, które stanowią jego autentyczny potencjał. W przypadku Sądecczyzny oznacza to konieczność pogłębionego namysłu nad tym, jakie formy wsparcia i jakie mechanizmy instytucjonalne są niezbędne, aby region ten mógł stać się atrakcyjnym miejscem dla rozwoju startupów, a w efekcie przyciągać oraz zatrzymywać młode talenty. Mamy nadzieję, że niniejsza monografia będzie stanowić inspirację oraz praktyczny drogowskaz dla wszystkich osób odpowiedzialnych za kształtowanie polityki rozwoju regionu – zarówno na poziomie lokalnym, jak i w szerszym kontekście europejskim. Młodzi ludzie na Sądecczyźnie chcą tworzyć, budować i rozwijać swoje pomysły, a naszym wspólnym zadaniem jest stworzyć im takie warunki, żeby mogli to robić tu, a nie musieli szukać szans gdzie indziej. Tylko wtedy region będzie mógł w pełni wykorzystać swój potencjał w gospodarce przyszłości – opartej na wiedzy, innowacji i współpracy.