Gospodarka w świecie przełomów – władza, technologia, środowisko i kapitał w XXI wieku / pod red. Anety Oleksy-Gębczyk, Moniki Danielskiej

Abstract

Wstęp: Gospodarka w świecie przełomów – władza, technologia, środowisko i kapitał w XXI wieku – to tytuł, który trafnie oddaje ducha naszych czasów. Żyjemy w epoce, w której przemiany są gwałtowne, a przyszłość kształtuje się szybciej, niż potrafimy ją przewidywać. Władza zmienia swój charakter, technologia staje się zarówno źródłem szans, jak i napięć, środowisko upomina się o swoje prawa, a kapitał przybiera coraz bardziej złożone formy. Nie są to odrębne światy – przenikają się i wpływają na siebie nawzajem, tworząc krajobraz, w którym funkcjonujemy na co dzień. Zrozumieć gospodarkę w XXI wieku to zrozumieć właśnie te splatające się wątki, a także to jak kształtują one nasze życie, wybory i możliwości. Autorzy niniejszej monografii prowadzą Czytelnika przez kolejne obszary, w których widać, jak przełomy zmieniają zasady gry. Zaczynamy od refleksji nad paradoksem technicznego wyzwolenia. Choć rozwój technologii miał przynieść więcej wolności, w praktyce często prowadzi do kompresji czasu wolnego i podporządkowania życia logice nieustannej efektywności. To pierwszy sygnał, że władza technologii jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Na tym tle szczególnego znaczenia nabierają rozdziały poświęcone sztucznej inteligencji. Pokazują one, że technologia nie musi być jedynie źródłem presji – może stać się także narzędziem rozwiązania kryzysów, szczególnie w obszarze środowiska. AI wspiera monitoring przyrody, planowanie przestrzenne i ocenę oddziaływania inwestycji, a tym samym pomaga szukać równowagi między rozwojem gospodarczym a troską o planetę. Kapitał ludzki i instytucjonalny, ukazany w kolejnych częściach książki, odsłania z kolei, że gospodarka przełomów to także gospodarka człowieka. Rozwój pracowników, skuteczność prewencji rentowej, a także redystrybucyjna rola państwa w zamówieniach publicznych pokazują, że władza i kapitał spotykają się w codziennych decyzjach o bezpieczeństwie społecznym, równości i sprawiedliwości. Nowa rzeczywistość cyfrowa wprowadza też wyzwania związane z prywatnością. Rozdział poświęcony ochronie danych osobowych pokazuje, że technologia i władza mogą wzajemnie wzmacniać się w dobrym kierunku – jeśli od początku projektujemy procesy zgodnie z zasadą privacy by design. Nie mniej istotne są teksty o relacjach: zarówno wewnątrz organizacji, jak też pomiędzy firmami a ich otoczeniem. W świecie przełomów kapitał społeczny staje się równie cenny jak finansowy, a umiejętność budowania więzi i zaufania – podstawą trwałego rozwoju. Całość wieńczy refleksja nad rachunkiem kosztów. Wydawałoby się, że jest to obszar techniczny, a jednak w epoce przełomów właśnie tam widać, jak kapitał, technologia, środowisko oraz władza splatają się w jedną logikę – rachunek, który nie dotyczy już wyłącznie finansów, ale też zasobów naturalnych, relacji społecznych oraz odpowiedzialności. To książka nie tylko o ekonomii, ale głównie o naszym czasie – o codziennych wyborach, rytmie pracy i odpoczynku, trosce o przyszłe pokolenia. Nie jest jedynie zbiorem rozdziałów, lecz wielogłosową opowieścią o gospodarce w świecie przełomów - świecie, w którym nie ma już prostych odpowiedzi, lecz wciąż są możliwe mądre wybory. Każdy z tekstów otwiera inne okno na rzeczywistość XXI wieku, a razem tworzą obraz dynamiczny, niejednoznaczny i przez to prawdziwy. Lektura niniejszej monografii zachęca nie tylko do refleksji, lecz także do działania, do szukania szans tam, gdzie inni widzą jedynie zagrożenia, do dostrzegania, że władza, technologia, środowisko i kapitał to nie abstrakcyjne kategorie, lecz realne siły kształtujące naszą codzienność. To zaproszenie do zrozumienia, jak bardzo te cztery wymiary splatają się w XXI wieku, a także do odkrycia, że każdy z nas, niezależnie od miejsca, w którym się znajduje, ma wpływ na kształtowanie przyszłości.